De fantastische schrijver Belcampo

BelcampoIn de Nederlandse literatuur is de schrijver Belcampo, (pseudoniem van Herman Schönfeld Wichers, 1902-1990) nog altijd volstrekt uniek. De meeste Nederlandse schrijvers beperken zich tot realistische verhalen en romans, het werk van Belcampo wordt vaak fantastisch en soms surrealistisch genoemd. Hij bereikt dit effect echter door soms maar één element in de werkelijkheid te veranderen en daarop consequent door te fantaseren. Wat gebeurt er als je jezelf in de trein tegenkomt. Hoe zou de Dag des Oordeels er uit zien in het gereformeerde plaatsje Rijssen en welke rol zou de schrijver daar zelf in kunnen spelen? Wat gebeurt er als de dingen in opstand komen tegen het misbruik dat de mensen van de aarde maken? Vaak krijgen zijn verhalen hierdoor bijna profetische dimensies. Hij beschrijft al in de jaren dertig en vijftig een Nederland dat in volstrekte waanzin kan vervallen, zoals wij dat in het begin van de 21ste eeuw hebben meegemaakt, met de opkomst van Fortuyn en Wilders. Zijn verhaal De Surprise uit 1968 over een zelfmoordfirma is nog steeds zo controversieel, dat Amerikaanse producers er tot op heden voor terugdeinsden om een film over dit onderwerp te financieren. Gelukkig wordt de film nu toch in Europa gemaakt en is actueler dan ooit.

Belcampo werd op 21 juli 1902 als Herman Pieter Schönfeld Wichers in Naarden geboren en hij groeide op in het stadje Rijssen, op de grens van Twente, waar zijn vader notaris was. Hij trok al jong uit Rijssen weg en studeerde Rechten in Leiden en Amsterdam, waar hij onder meer woonde op de Overtoom in Oud West. Als student begon hij voor P.C. korte, absurde, verhalen te schrijven, die hij in 1934 in eigen beheer uitgaf. Toen hij eenmaal was afgestudeerd en als meester in de Rechten drie maanden op een advocatenkantoor had gezeten, begreep hij dat dit niet de bedoeling van zijn leven kon wezen. Hij ging, tot verdriet van zijn ouders, aan het zwerven door Zuid-Europa, waarbij hij zich in leven hield door portretten te tekenen in ruil voor een maaltijd of een slaapplaats in het hooi. Bij terugkomst schreef hij over die reis De zwerftocht van Belcampo (1938).

Later schreef hij ‘Het grote gebeuren’, een verhaal dat zeer controversieel was, omdat hij daarin precies beschreef welke Rijssenaren door engelen naar de hemel worden geleid en welke door duivels in de hel worden gesmeten. Jaap Drupsteen heeft er in 1975 een prachtige film van gemaakt voor de VPRO-televisie. In Rijssen heeft men het er nog altijd moeilijk mee, zodat tot op de dag van vandaag naar Rijssens misschien wel beroemdste inwoner geen straat, plein of park is vernoemd. Een geboetseerde kop van Belcampo, vervaardigd in opdracht van de plaatselijke komiek, Harm oet Riessn, kon pas na veel moeite in de Openbare Bibliotheek komen en is intussen stuk en al vele maanden ‘in reparatie’.

Herman Schönfeld Wichers trouwde in 1939 en kreeg drie kinderen die hij een rol liet spelen in het verhaal ‘De Dingen de baas’. In het dorpse Bathmen, bij Deventer, had hij een huisartsenpraktijk en in 1953 verhuisde hij met zijn gezin naar Groningen, waar hij studentenarts werd en zijn verdere leven is blijven wonen. Hij hield een adressenboekje bij op plaatsnaam, zodat hij altijd wist waar hij kon overnachten op zijn omzwervingen, want vanuit Groningen is hij zijn verder leven en tot op hoge leeftijd blijven zwerven.

Belcampo is gestorven in januari 1990. In 1996 verscheen een uitgebreide keuze uit zijn werk in één band:’ De wondere wereld van Belcampo’ bij uitgeverij Querido. ‘Bevroren Vuurwerk’ is een kleine verzameling met zijn beste werk. Op 4 april wordt een prachtig leescafé ‘Belcampo’ geopend in Amsterdam. In het voorjaar van 2014 starten de opnamen van de grote speelfilm naar ´De Surprise´, geregisseerd door Oscarwinnaar Mike van Diem. Zie ook: www.belcampo.net